NPT Gözden Geçirme Konferansı BM'de açılıyor: İran gölgesi

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın (NPT) 11. Gözden Geçirme Konferansı, 27 Nisan Pazartesi günü ABD Doğu saatiyle 10.00'da New York'taki BM Genel Merkezi'nde açılıyor. Konferans, 22 Mayıs 2026'ya kadar sürecek. Beş yılda bir düzenlenen toplantı, devlet taraflarının antlaşma yükümlülüklerinin uygulanmasını gözden geçirdiği temel forum konumunda. Vietnam'ın BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Do Hung Viet, konferansın başkan-adayı olarak duyuruldu. NPT'nin 191 devlet tarafı bulunuyor; antlaşma dışındaki ülkeler Hindistan, İsrail, Pakistan ve çekilen Kuzey Kore'dir.

Aktif İran savaşının gölgesinde

Konferans, devam eden İran savaşının 58-59'uncu gününde ve ABD'nin İran limanlarına uyguladığı iki haftalık deniz ablukası sürerken açılıyor. İran savaşının nükleer programı çevresindeki anlaşmazlıklardan doğmuş olması, bu yıl konferansın ele alacağı en hassas dosyalardan birini oluşturuyor. Ayrıca ABD ile Rusya arasındaki Yeni START antlaşmasının 2026'nın başında halefsiz biçimde sona ermesi, silah kontrol mimarisinin geleceğine dair belirsizliği artırıyor.

Üç temel başlık ve Orta Doğu

Hazırlık belgelerine göre konferansın ana başlıkları: VI. madde kapsamında nükleer silahsızlanma yükümlülükleri, IV. madde altında nükleer enerjinin barışçıl kullanımı, UAEA güvenceleri dahil yayılmanın önlenmesi ve Orta Doğu'da kitle imha silahlarından arındırılmış bölge önerisi. Bu son madde, İsrail ve İran arasındaki gerilim arka planında özel bir önem taşıyor. 2022'deki son konferans, Rusya'nın Zaporijya santraline ilişkin metin itirazları nedeniyle nihai belge çıkarılmadan kapanmıştı.

191 devlet, beş haftalık takvim

Konferans 22 Mayıs'a kadar tematik müzakerelerle sürecek. Sonuç belgesi taslakları 22 Mayıs'a kadar müzakere sürecine girecek. Azerbaycan, antlaşmaya taraf nükleer silaha sahip olmayan devletlerden biri olarak konferansta yer alıyor.