NYT 11-ci Yenidən Baxış Konfransı BM-də açılır: Vyetnam sədrlik edir

Nüvə Silahlarının Yayılmasının Qarşısının Alınması haqqında Müqavilənin (NYT) 11-ci Yenidən Baxış Konfransı 27 aprel 2026-cı il bazar ertəsi günü Şərq vaxtı ilə saat 10:00-da Nyu-Yorkdakı BMT qərargahında açılır. Konfrans 22 may 2026-cı ilə qədər davam edəcək. Konfrans Hindistan, İsrail, Pakistan və müqavilədən çıxmış Şimali Koreya istisna olmaqla 191 üzv dövləti — bütün BMT üzvlərini — bir araya gətirir.

Vyetnam sədrliyi və 191 dövlət

BMT və BMT Tərksilah İşləri Ofisinin məlumatına görə, prezident-namizəd Vyetnamın BMT-də Daimi Nümayəndəsi Səfir Do Hung Viet-dir. Azərbaycan müqavilənin nüvə silahına malik olmayan üzv dövləti kimi iştirak edir. Konfrans hər beş ildə bir keçirilir; 2022-ci ildə Nyu-Yorkda baş tutmuş əvvəlki Yenidən Baxış Konfransı Rusiyanın Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası ilə bağlı bəyannamə dilinə etiraz etməsi səbəbindən yekun sənəd qəbul olunmadan başa çatmışdı.

Aparıcı mövzular qabaqcadan dərc edilmiş sənədlərə əsasən bunlardır: VI Maddə üzrə nüvə tərksilah öhdəlikləri, IV Maddə üzrə nüvə enerjisinin sülh məqsədli istifadəsi, BAEA təminat tədbirləri də daxil olmaqla yayılmanın qarşısının alınması və Yaxın Şərqdə kütləvi qırğın silahlarından azad zona.

Yeni START-ın bitməsi və İran müharibəsi fonu

Chatham House və Avropa Liderlər Şəbəkəsinin qeyd etdiyinə görə, konfrans son beş ildə nüvə diplomatiyasının ən mühüm sammitidir. Fon olduqca ağırdır: ABŞ ilə Rusiya arasındakı Yeni START müqaviləsi 2026-cı ildə xələfsiz başa çatıb, İran nüvə proqramı uğrunda birinci İran müharibəsi 58-59-cu günə daxil olub və konfrans ABŞ donanmasının İran limanlarına aktiv blokadası fonunda toplaşır.

Habelə UK Avam Palatasının Kitabxanası və MP-İDSA brifinqinə görə, konfrans 1995-ci ildən bəri ən ağır böhran nəticəsində müqavilə rejiminin yaşaya biləcəyini həll edəcək. Substantiv yekunlar 22 may 2026-cı il tarixinə qədər gözlənilmir; bazar ertəsi yalnız açılış sessiyasıdır. NYT 191 üzvlü qlobal nüvə nizamının saxlanmasında ən geniş çətirdir və konfransın bu il yığıncağı İran müharibəsinin gedişatı ilə birbaşa kəsişir.