Loading
Hər gün yüzlərlə insanın onlayn hesabları sındırılır. Səbəb çox vaxt mürəkkəb texniki boşluqlar deyil -- sadəcə zəif şifrələrdir. "123456", "password", "qwerty", ad və doğum tarixinin birləşməsi -- bunlar dünyada ən çox istifadə edilən şifrələrdir və hakerlərin ilk yoxladığı kombinasiyalardır. Bu rəhbərdə şifrənizin niyə zəif ola biləcəyini, güclü şifrənin nə olduğunu və özünüzü onlayn təhlükələrdən necə qoruya biləcəyinizi ətraflı izah edəcəyik.
Güclü şifrə yaratmaq üçün əvvəlcə şifrələrin necə sındırıldığını başa düşmək lazımdır. Hakerlər bir neçə əsas üsuldan istifadə edir:
Brute force (qaba güc) hücumu. Kompüter bütün mümkün kombinasiyaları ardıcıl sınayır. Qısa və sadə şifrələr saniyələr ərzində sındırılır. 6 simvollu yalnız kiçik hərflərdən ibarət şifrə müasir hardverlə 10 saniyədən az müddətdə sındırıla bilər.
Lüğət hücumu. Haker proqramı məlum sözlər bazasından istifadə edir: lüğət sözləri, populyar şifrələr, ümumi ifadələr. "sunshine", "football", "iloveyou" kimi şifrələr bu bazalarda mövcuddur və saniyələr ərzində tapılır.
Sosial mühəndislik. Haker sosial mediadakı məlumatlarınızdan istifadə edir: uşağınızın adı, doğum tarixiniz, sevimli komandasınız, ev heyvanınızın adı. İnsanlar çox vaxt bu cür şəxsi məlumatlardan şifrə yaradır və hakerlər bunu bilirlər.
Credential stuffing. Bir saytdan sızan şifrə-email kombinasiyası digər saytlarda da sınanır. Əgər eyni şifrəni bir neçə yerdə istifadə edirsinizsə, bir saytdakı sızıntı bütün hesablarınızı risk altına qoyur.
Phishing. Saxta e-poçtlar, saxta veb saytlar vasitəsilə şifrənizi özünüz hakerə verirsiniz. Bu texniki hücum deyil, psixoloji manipulyasiyadır.
Aşağıdakı xüsusiyyətlərdən hər hansı biri varsa, şifrəniz zəifdir:
Güclü şifrə bu meyarlara cavab verməlidir:
Minimum 12 simvol uzunluğunda. Hər əlavə simvol sındırılma müddətini eksponensial artırır. 8 simvollu şifrə saatlar ərzində sındırıla bilər, 12 simvollu isə illər çəkə bilər, 16 simvollu şifrəni sındırmaq praktiki olaraq qeyri-mümkündür.
Qarışıq simvol tipləri. Böyük hərflər (A-Z), kiçik hərflər (a-z), rəqəmlər (0-9) və xüsusi simvollar (!@#$%^&*) birlikdə istifadə edilməlidir. Bu, mümkün kombinasiya sayını milyard qat artırır.
Təsadüfi olmalıdır. İnsan beyni naxışlar yaratmağa meyllidir və hakerlər bu naxışları tanıyır. "P@ssw0rd" şifrəsi güclü görünsə də, bu sadə əvəzləmə naxışı (a->@, o->0) hücum proqramları tərəfindən çoxdan öyrənilib.
Unikal olmalıdır. Hər hesab üçün fərqli şifrə. Bu, bir saytdakı sızıntının bütün hesablarınızı risk altına qoymasının qarşısını alır.
Üsul 1: Təsadüfi şifrə generatoru. Ən etibarlı üsul şifrə generatorundan istifadə etməkdir. Generatorlar həqiqi təsadüfi simvol ardıcıllıqları yaradır ki, bunları heç bir naxış və ya lüğət hücumu ilə təxmin etmək mümkün deyil. Vaxtım Yoxdu-nun Şifrə Generatoru istədiyiniz uzunluq və simvol tiplərini seçməyə imkan verir.
Üsul 2: Parol ifadəsi (passphrase). 4-6 təsadüfi sözü birləşdirin: "portağal traktor buludlu televiziya şüşə". Bu tip şifrələr həm uzun (güclü), həm də yadda saxlamaq asandır. Sözlər arasına rəqəm və xüsusi simvol əlavə etmək daha da gücləndirir: "portağal7traktor!buludlu3televiziya".
Üsul 3: Cümlə üsulu. Yadda qalan bir cümlənin hər sözünün ilk hərfini götürün: "Mənim 3 pişiyim var və hər biri fərqli rəngdədir!" -> "M3pvvhbfrd!" Bu üsul yadda saxlanması asan, amma güclü şifrələr yaradır.
Hər hesab üçün fərqli, güclü, təsadüfi şifrə yadda saxlamaq insan üçün qeyri-mümkündür. Bu problemi şifrə idarəçiləri həll edir:
Güclü şifrə təkbaşına kifayət deyil. İki faktorlu autentifikasiya ikinci qoruma qatı əlavə edir. Hətta kimsə şifrənizi öyrənsə belə, ikinci faktor olmadan hesabınıza daxil ola bilməz.
2FA növləri:
Yeni şifrə yaratdıqdan sonra onun gücünü qiymətləndirin:
Vaxtım Yoxdu-nun pulsuz Şifrə Generatoru ilə saniyələr ərzində güclü, təsadüfi şifrələr yaradın. Uzunluğu, simvol tiplərini özünüz seçin. Generasiya tamamilə brauzerinizdə baş verir -- şifrəniz heç bir serverə göndərilmir, tamamilə gizli və təhlükəsiz qalır.
Yeni blog yazıları və faydalı alətlər haqqında məlumat almaq üçün abunə olun.